Fındık, nohut ve diğer bakliyatın işlenmesinde ürünün temiz, düzgün ve aynı boyda olması hem satış fiyatını hem de müşteri memnuniyetini doğrudan etkiler. Bu işin merkezinde ise doğru seçilmiş bir elek vardır. Göz ölçüsü yanlış seçilen bir elek ya iyi taneyi ıskartaya ayırır ya da kırık ve yabancı maddeyi ürünün içinde bırakır. Bu rehberde fındık eleği ve nohut eleği seçerken nelere dikkat etmeniz gerektiğini, delik tiplerinin farkını ve sipariş öncesi hazırlamanız gereken bilgileri sade bir dille anlatıyoruz.
Fındık Eleği ve Nohut Eleği Ne İşe Yarar?
Gıda elekleri temel olarak üç iş için kullanılır:
- Temizleme: Toz, toprak, taş, sap ve kabuk gibi yabancı maddeleri üründen ayırmak.
- Kalibrasyon (boylama): Taneleri boyutuna göre sınıflara ayırmak; örneğin iri ve küçük fındığı ya da farklı kalibredeki nohutu ayrı ayrı paketlemek.
- Kırık ve ıskarta ayırma: Kırık, yarım veya gelişmemiş taneleri sağlam üründen ayırmak.
Fındık işleyen tesislerde elek, kırma ve kabuk ayırma hatlarında, iç fındığın boylanmasında ve paketleme öncesi son kontrolde kullanılır. Nohut ve diğer bakliyatta ise elek, ürünün temizlenmesi ve tane boyuna göre ayrılması için hattın en önemli parçalarından biridir.
Elek Seçiminde 5 Temel Kriter
1. Göz veya delik ölçüsü
Seçimin en kritik adımı, eleğin hangi boyuttaki taneyi geçirip hangisini üstte tutacağına karar vermektir. Kalibrasyon yapılacaksa her elek bir boy sınırını temsil eder. Ticarette fındık genellikle tane çapına göre milimetre aralıklarıyla (örneğin 11–13 mm, 13–15 mm gibi) sınıflandırılır; nohut da benzer şekilde tane iriliğine göre boylanır. Bu nedenle elek ölçüsünü belirlerken elde etmek istediğiniz sınıfları ve her sınıfın alt-üst sınırını önceden netleştirmek gerekir.
Pratikte en sağlıklı yöntem, kendi ürününüzden numune alıp tanelerin boyunu ölçmek ve hedeflediğiniz ayrımı buna göre belirlemektir. Hasat yılına ve ürünün geldiği bölgeye göre tane boyu değişebileceği için tek bir ölçünün her zaman yeterli olmayabileceğini de hesaba katın.
2. Delik tipi: yuvarlak, oval, kare veya tel örgü
Aynı ölçüdeki iki elek, delik tipine göre farklı sonuç verebilir:
| Elek tipi | Nasıl ayırır? | Tipik kullanım |
|---|---|---|
| Yuvarlak delikli | Tanenin çapına göre ayırır | Fındık ve nohut gibi yuvarlağa yakın tanelerin kalibrasyonu |
| Oval (uzun) delikli | Tanenin kalınlığına göre ayırır | Yassı veya uzun tanelerde, kırık ve ince tanelerin ayrılmasında |
| Kare delikli | Genel boyut ayrımı yapar | Temizleme ve ön eleme |
| Tel örgü (elek teli) | Kare göz açıklığına göre ayırır; açık alanı geniştir | İnce eleme, toz ve küçük parça ayırma, un, irmik, kuskus |
Fındık ve nohut gibi iri taneli ürünlerde net bir kalibrasyon için genellikle yuvarlak delikli paslanmaz gıda elekleri tercih edilir. Toz, kum ve küçük kırıkların ayrılması gibi daha ince işlerde ise paslanmaz elek teli ile yapılan elekler daha verimlidir.
3. Malzeme: neden paslanmaz çelik?
Gıda ile doğrudan temas eden eleklerde paslanmaz çelik kullanılması hijyen açısından önemlidir. Paslanmaz çelik:
- Paslanmaz ve ürüne pas lekesi bulaştırmaz,
- Kolay yıkanır ve temizlenir,
- Ürüne koku veya tat geçirmez,
- Uzun süre şeklini ve ölçüsünü korur.
Genel gıda uygulamalarında AISI 304 kalite yaygın olarak tercih edilir. Tuzlu, nemli veya sık yıkanan ortamlarda çalışacak elekler için korozyon direnci daha yüksek olan AISI 316 kalite değerlendirilebilir.
4. Elek ölçüsü ve makineye uyum
Elek, kullanıldığı makineye tam oturmalıdır. Daire elekler için çap, düz elekler için en ve boy ölçüsü, çerçeve yapısı ve bağlantı şekli mutlaka bilinmelidir. Mevcut bir eleği yeniliyorsanız eski eleğin ölçülerini ve delik/göz ölçüsünü almanız en kolay yoldur.
5. Kapasite ve dayanım
Günlük işlenen ürün miktarı arttıkça eleğin açık alanı ve mekanik dayanımı daha da önem kazanır. Açık alanı geniş elekler daha hızlı eleme yapar; ancak titreşimli ve yoğun çalışan makinelerde malzeme kalınlığı ve tel çapı, eleğin ömrünü belirleyen başlıca etkendir. Çok ince seçilen bir elek kısa sürede deforme olabilir; gereğinden kalın bir elek ise açık alanı azaltıp kapasiteyi düşürebilir.
Fındık Eleği Seçerken Dikkat Edilecekler
- Kabuklu mu, iç fındık mı? Kabuklu fındık ile iç fındığın boyları farklıdır; her biri için ayrı elek ölçüsü gerekir.
- Kaç sınıfa ayrılacak? Birden fazla kalibre çıkarılacaksa ardışık eleklerin ölçüleri birbirine uyumlu seçilmelidir.
- Kırık ayırma: Kırık ve yarım tanelerin ayrılması için sağlam tanenin geçemeyeceği ama kırığın geçebileceği bir ölçü seçilir.
- Kabuk ve zar artıkları: İnce artıkların ayrılmasında tel örgü elekler iyi sonuç verir.
Nohut Eleği Seçerken Dikkat Edilecekler
- Ürün çeşidi: Nohudun çeşidine ve hasat yılına göre tane iriliği değişir; elek ölçüsü buna göre belirlenmelidir.
- Taş ve toprak ayırma: Ön temizlikte iri yabancı maddeyi tutan bir üst elek ve toz-toprağı geçiren bir alt elek birlikte kullanılabilir.
- Diğer bakliyat: Aynı hatta mercimek, fasulye gibi ürünler de işleniyorsa her ürün için ayrı elek takımı hazırlamak verimi artırır.
Kalite Kontrol İçin Analiz Eleği
Üretim hattındaki eleklerin doğru çalışıp çalışmadığını anlamanın en pratik yolu, belirli aralıklarla numune alıp tane boyu dağılımını kontrol etmektir. Bu iş için laboratuvar tipi analiz ve test elekleri kullanılabilir. Analiz eleği seçimi hakkında ayrıntılı bilgi için Analiz Eleği Nasıl Seçilir? rehberimize göz atabilirsiniz.
Enginler Tel’den Gıda Eleği Siparişi
Enginler Tel olarak 2012’den bu yana paslanmaz elek ve filtre teli tedarik ediyoruz. Nohut eleği, fındık eleği ve diğer gıda eleklerini paslanmaz çelikten, istediğiniz çap, göz ve delik tipinde imal ediyoruz. Kuskus, un, irmik, baharat ve kuruyemiş elekleri de ürün yelpazemizde yer alıyor. İstanbul’dan Türkiye’nin her iline kargo ile gönderim yapıyoruz.
Doğru teklif için şu bilgileri hazırlamanız yeterli:
- Eleyeceğiniz ürün (kabuklu/iç fındık, nohut vb.) ve amaç (temizleme, boylama, kırık ayırma),
- İstenen göz açıklığı veya delik ölçüsü (mm) ve delik tipi,
- Elek çapı ya da en–boy ölçüsü,
- Malzeme tercihi (304 veya 316 paslanmaz) ve adet.
Sık Sorulan Sorular
Fındık eleği için hangi delik tipi daha uygundur?
Fındığın çapına göre boylanmasında genellikle yuvarlak delikli elekler tercih edilir. Kabuk, zar ve küçük artıkların ayrılmasında ise tel örgü elekler iyi sonuç verir.
Nohut eleğinde göz ölçüsünü nasıl belirlerim?
En doğru yol, kendi ürününüzden numune alıp tane boylarını ölçmek ve ayırmak istediğiniz sınırı buna göre belirlemektir. Mevcut eleğinizi yeniliyorsanız eski eleğin delik ölçüsünü de bize iletebilirsiniz.
Gıda eleklerinde 304 mü, 316 paslanmaz mı kullanmalıyım?
Genel gıda uygulamalarında 304 kalite yeterlidir. Tuzlu, nemli veya sık yıkanan ortamlarda korozyon direnci daha yüksek olan 316 kalite tercih edilebilir.
Makineme özel ölçüde elek yaptırabilir miyim?
Evet. Elek çapını veya en–boy ölçüsünü, göz aralığını ve delik tipini makinenize göre belirleyip özel ölçü olarak imal ediyoruz.
Fiyat Teklifi Alın
Fındık eleği, nohut eleği veya diğer gıda elekleri için ihtiyacınızı bize iletin, size uygun çözümü birlikte belirleyelim. WhatsApp üzerinden yazabilir ya da 0506 981 89 38 numaralı telefondan bize ulaşabilirsiniz.